City Bhaskar Originals: અતિથિ દેવો ભવ: The Guest is equivalent to God

આપણે ઘેર મહેમાનો આવે ત્યારે આપણે શું કરીએ છીએ? તેમને આવકારીએ છીએ. તેઓ ઘરમાં આવીને ગોઠવાય એટલે કોઈક ઉભું થઈને તેમને પહેલાં પાણી, પછી ચા-નાસ્તો કે ભોજન પીરસે. આ પીરસનાર મોટે ભાગે કોણ હોય? મા, બહેન, પત્ની કે દાદી? એટલે કુટુંબનો સ્ત્રીવર્ગ. આવામાં ક્યારેક અમુક જુદા અનુભવો પહેલવહેલી વાર થાય ત્યારે આશ્ચર્ય થાય. કેરળના અમારા પ્રવાસ દરમ્યાન મારા કાકાના દીકરાને મેં હાથમાં ટ્રે લઈને પાણી પીરસતો જોયો. તેની પત્ની તેમનાં બાળકને સાચવી રહી હતી. આ દૃશ્ય જોઈને મને સાનંદાશ્ચર્ય થયું. પણ તરત જ મને પોતાને મારી આ પ્રતિક્રિયાથી આંચકો લાગ્યો. આવી બાબતમાં આશ્ચર્ય કેમ થાય અને આ દ્રિશ્ય આટલું અસામાન્ય કેમ છે?

Continue reading “City Bhaskar Originals: અતિથિ દેવો ભવ: The Guest is equivalent to God”

City Bhaskar | Woman City | સમજ ‘શક્તિ’ને વંદન | Reverence to the ‘Shakti’ and ‘Navratri’

જો કોઇ તહેવાર આપણને ગુજરાતીઓને ઘેલા કરી મૂકતો હોય તો એ છે નવરાત્રી. અરે ગુજરાતીઓ જ શું કામ? આ જોઇ ને એક વિદેશી મિત્રએ તો કહ્યું, “મને આ તહેવાર ખુબ ગમે છે. ભાતીગળ રંગો અને આ વૈવિધ્ય, આ ઉન્માદની હદનો ઉત્સાહ, આ ડ્રાય સ્ટેટનો, આ તહેવારનો પોતાનો જ એક આગવો નશો છે.” નવરાત્રીની ગરબા ઉપરાંત જો કોઇ વાત મને ગમતી હોય તો એ છે, છોકરીઓ અને સ્ત્રીઓ માટેની બંધન મુક્તિ. સરસ મજાના ચણીયા ચોળી પહેરો, થોડો ઘણો મેકપ કરો એટલે આપણે કાણે કે વિશ્વસુંદરી. લોકો નવ વાગતા તો ગરબાની જગ્યાએ આવવા લાગે. છોકરા છોકરીઓ ભેગા થાય. ફરતે સૌન્દર્યપાન કરતા લોકો અને વચ્ચે ગરબાની ધમાલ મસ્તી. નવરાત્રી સીવાય જો કોઇ છોકરી આમ બની ઠનીને અડધી રાત્રે ઘરે આવે તો લોકોના ભવા ચઢી જાય. પણ આ નવ-રાત્રી દરમ્યાન “લોકો શું કહેશે?” કે પછી “કોને દેખાડવા આમ તૈયાર થઇ છે?” જેવા ટોણાઓને રજા મળી જાય છે. અને સુંદર દેખાવા પરનો સામાજીક પ્રતિબંધ ઉઠી જાય છે. બીજા કોઇ દિવસે, જો કોઇ છોકરો કામેથી મોડો આવે તો એ મહેનતુ. છોકરી મોડી આવે તો કેરેક્ટર ઢીલા. લોકો પણ એ જ છે, બહારના ગુંડા મવાલી પણ એ જ છે. જૂદો છે ખાલી તહેવારનો માહોલ.

Continue reading “City Bhaskar | Woman City | સમજ ‘શક્તિ’ને વંદન | Reverence to the ‘Shakti’ and ‘Navratri’”

સમલૈંગિકતા: સમજણ ઓછી અને વિરોધ વધુ Homosexuality, Lack of Understanding and the Agitation

મુંબઇમાં ગયા બુધવારે બે મહિલાઓએ આત્મહત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ બે મહિલાઓ વચ્ચે પ્રેમ સંબંધ હતો અને મરીન ડ્રાઇવ પર તેમાંથી એકના પિતા તેમને જોઇ ગયા. પરિણામે તેમને એકબીજાને જોવાથી પણ વંચિત કરી દેવામાં આવ્યા. તેમાંની એક મહિલા મૃત્યુ પામી, જ્યારે બીજીને તત્કાળ હોસ્પિટલ પહોંચાડાતાં તે બચી ગઈ.

ભારતમાં પારીવારીક અને સામાજીક દબાણ દ્વારા મહિલાઓનું શરીર, લૈંગિકતા અને તેમના જીવનની પસંદગીના અધિકારને એકદમ દાબમાં રાખવામાં આવે છે. એમાંયે કોઈ લેસ્બિયન હોય, તો મુસીબત બમણી થઇ જાય: એક તો મહિલા અને ઉપરથી સમલૈંગિક! આઇ.પી.સી.ની કલમ ૩૭૭ મુજબ સમલૈંગિકતા ગુનો બને છે. જેથી છેડતી, પોલીસ દ્વારા શારીરિક શોષણ, શાળા-દવાખાનાઓમાં ભેદભાવ, ગુંડા-બદમાશો દ્વારા ગેરવર્તણૂંક, વગેરે બાબતો સામાન્ય છે. આવા લોકોના મા-બાપ આ બાબતને પોતાના સંસ્કાર પરના કાળા ડાઘ તરીકે જુએ. પછી પેદા થાય છે ડર: “સમાજ શું કહેશે?” ઘણા મા-બાપ, તેમને મનોચિકિત્સકો પાસે લઇ જઇને ડ્રગઝ કે શોક ટ્રીટમેન્ટ દ્વારા તેમનો ‘ઉપચાર’ કરવાના પ્રયત્નો કરવામાં આવે છે, જે સ્પષ્ટરૂપે નિષ્ફળ જાય છે.

આપણે સમલૈંગિકતાને પ્રતિબંધિત કરતી વખતે સંમતિ-અસંમતિના ખ્યાલને ભૂલી જ જઇએ છીએ. બે પુખ્ત વયની સંમત મહિલાઓની જૈવીક ઇચ્છાઅો પર આપણે સવાલ શી રીતે ઉઠાવી શકીએ? શું પ્રકૃતિની બનાવટ અપ્રાકૃતિક હોઈ શકે? આપણા પ્રાચીન શાસ્ત્રોમાં અને હેરિટેજ સાઇટ્સ પર સમલૈંગિકતા અને જાતીય પ્રવાહિતાના પ્રમાણ-પુરાવા જોવા મળે જ છે. ૧૯૩૦માં ઝવેરચંદ મેઘાણીએ આ વિષય પર આધારિત ‘નિરંજન’ નામની એક નવલકથા લખી હતી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બોલીવૂડના અનેક કલાકારોએ પણ સમલૈંગિક પાત્રો ભજવ્યા છે. રાજનીતિક પાર્ટીઓ અને કટ્ટર ધાર્મિક સંગઠનો તેને ‘પશ્ચિમી પ્રભાવના લક્ષણ’ જણાવીને પ્રતિબંધિત કરવા યોગ્ય ગણી લે છે.

પણ માતા-પિતા અને પરિવાર? તેઓ જાગૃતિના અભાવ અને સમાજના વધુ પડતા પ્રભાવ તેમજ ડરને કારણે આ વિશે બોલતાં કે સ્વીકારતાં સંકોચ અનુભવે છે, આ સમજાય એવું છે. કશુંક વિચારી કે સમજી ન શકવું એ કંઇ ગુનો નથી. પણ જે સમજી ન શકીએ, એનો આવો કઠોરતાથી વિરોધ કરવો એ અન્યાય છે.

 

City Bhaskar Aarti Nair

Homosexuality, Lack of Understanding and the Agitation

Last Wednesday, two women in Mumbai, who were said to be in a relationship and attempted suicide after they were spotted on Marine Drive by the girl’s father and were forbidden from seeing each other. While one of them died, the other survived after she was rushed to the hospital.

India is a land where women’s bodies, sexuality and life choices are tightly reined in by familial and social pressures. If you’re a lesbian, it is a double trouble: You are a woman and you are homosexual. Section 377 of IPC criminalises homosexuality and hence cases of extortion, physical abuse by the police, discrimination in schools, hospitals, mistreatment by goons in public, in general, is not uncommon. Indian parents see it as a question on their sanskara. And then comes fear: What will the society think? They take them to psychiatrists who would prescribe electric shock treatments and drugs to cure them.

When we reject homosexuality, we forget the angle of consent. How can we question biological desires of two consenting adults? Our mythology and heritage sites depict evident homosexuality and gender fluidity. In the 1930s, Jhaverchand Meghani had written ‘Niranjan’ a full-fledged novel on the subject. Bollywood actors have sportingly played homosexual roles. Political parties and religious extremist groups rejoice while calling it simply a ‘western’ influence that needs to be abolished.

But parents and family? It is rather understandable that Indian Parents find it awkward to talk about this or accept it, especially with the lack of awareness and the overbearing influence of the society. It is okay to not be able to imagine or understand something. It is a different thing to stand against what you don’t understand.

 

(What do you think about this? Would love to know. Comment here or mail it to at rtnair91@gmail.com. If you like what I write, make sure you FOLLOW the blog.)

શું તમને ઊપલા વર્ણના હોવા બદલ ગર્વ છે? Are you a proud upper caste?

 ઉનામાં ગયા મહીને ચાર દલિતોને પોતાની જાતને ગૌરક્ષક ગણાવતા લોકો દ્વારા બેરહેમીથી પીટવામાં આવ્યા. તેનો વીડિઓ વાઇરલ થતાં, દલિતો અને દલિત રાઈટ્સના સમર્થકોનો રોષ ઉછ્ળી આવ્યો. ૫ થી ૧૫ ઓગસ્ટ દરમિયાન ‘આઝાદી કૂચ’ તરીકે ઓળખાતી અમદાવાદથી ઉના સુધીની પદયાત્રા, કન્વીનર જીગ્નેશ મેવાણી તથા ૧૦૦ અન્ય માનવ અધિકાર કાર્યકર્તાઓ દ્વારા યોજાઇ રહી છે. આ એક વિશિષ્ટ પ્રકારની રેલી છે, કેમ કે, તે સંપૂર્ણ બિનરાજકીય, અહિંસક તેમજ હેતુલક્ષી છે. રેલી દરમિયાન સેંકડો દલિતો રોજેરોજ પ્રતિજ્ઞા લઇ રહ્યા છે કે તેઓ હવે પછી મરેલા પશુઓ નહિ ઉપાડે. રેલીનો હેતુ એ પણ છે કે દલિતો મૃત પશુઓ ઉપડવાનું છોડીને સરકાર પાસેથી સરકારી કાયદા અનુસાર જમીન માંગે, જીવનનિર્વાહ માટે ખેતી કરે તથા જો તેમના પર કોઇ પણ અત્યાચાર થતા હોય, તો તેને સહન કરવાને બદલે તેની પોલીસને જાણ કરે.

ભારતમાં દલિત મહિલાઓને ત્રણ ત્રણ રીતે ભેદભાવ વેઠવા પડે છે. તેઓ ગરીબ છે, મહિલા છે, અને દલિત પણ છે. ઉંચી જ્ઞાતિના લોકો દ્વારા ખાસ તેમના માટે અનામત રખાયેલી અધમ પ્રકારની હિંસા આચરવામાં આવે છે. તદ્દન બિભત્સ ગાળાગાળીથી લઇને આખા ગામમાં નગ્ન કરીને ફેરવવાની ફરજ પાડવી, છાતી ખુલ્લી રખાવવી, બળજબરીથી માનવ-મૂત્ર પીવડાવવુ કે મળ ખવડાવવુ; દાંત, નખ કે જીભ ખેંચી કાઢવા અને મેલીવિદ્યા આચરવાનો આરોપ મૂકીને હત્યા કરવા સુધીની હિંસા આપણા દેશની દલિત મહિલાઓએ વેઠવી પડી છે. ૨૦૧૧ની વસતી ગણતરી અનુસાર દલિતો માનવમળનું વહન કરીને તરીકે ગુજરાન ચલાવે એવા સાત લાખથી વધુ કેસ છે, અને તેમાં મોટા ભાગનું કામ મહિલાઓ કરે છે.

Continue reading “શું તમને ઊપલા વર્ણના હોવા બદલ ગર્વ છે? Are you a proud upper caste?”

Ambedkar and Women Rights: What have we learnt from the history?

Even if it appears so but Freedom is not free. Someone has fought for the rights we have right now. Like Dr. Bhim Rao Ambedkar, who shall be one the most under-mentioned intellectual in Indian Political history who had written the most comprehensive, well researched and fiercely honest books in his time. If there was no Ambedkar, we (women) would not have the right to get equal pay for equal work, or any legal rights for maternity leave, no rights on our father’s or husband’s property after their death or even we would not have the right to vote! Inter caste marriages would be illegal, there would be no legal document of marriage and women would not even be able to file a divorce! In 1951, Dr. Ambedkar resigned as the law minister of India following rejections of these very rights proposed by him in the Hindu code bill. These laws were prevalent in all progressive nations even at that time. This bill was passed a year later, and rest is history.
Imagine! Which seem like the most obvious rights of today, were termed as ‘harmful to Indian culture’ by the staunch RSS and Hindu Mahasabha.

 

Shankar in 'Shankar’s Weekly', December 11, 1949. Ambedkar’s favourite little girl, the Hindu Code Bill, is depicted like Hitler’s favourite little girl. Courtesy: NMML
Shankar in ‘Shankar’s Weekly’, December 11, 1949. Ambedkar’s favourite little girl, the Hindu Code Bill, is depicted like Hitler’s favourite little girl. Courtesy: NMML

Continue reading “Ambedkar and Women Rights: What have we learnt from the history?”

The Other Angle: These NID, CEPT girls, you know what kind of girls they are, right?

There are many popular beliefs in our society about girls in national institutions like CEPT, NID. There is a lot of mix crowd in these colleges with students from all over the country. There is a certain perception about girls in these colleges, people believe that they are loose in character.

On the other side, there have been instances where these girls are eve-teased and harassed only because they are from NID and CEPT. Perhaps there is a novelty element attached to it, perhaps it is because they are from different states. They stand outside the NID gates, waiting for girls to come out walking. Interestingly another national institute CEPT sees the same kind of attraction from eve teasers. There is this sense of entitlement taken by the perpetrators. What they are actually doing is that, they are violating the trust that the parents of these girls have put on us as a city, ‘a safe city’ for their girls.

It is believed that students of these colleges are smokers, drinkers, sleeping around with different people, ‘available’, inviting attention, and going against the so called Indian culture. There is a stereotype about these guys being the ‘bad boys’ but it is even worse for the girls. When girls are perceived to be of ‘loose character’ it somehow justifies the act of violating them. Whether they are into these things or not- is not the question, does it discount them from their basic rights as citizens of this country? How does a supposed comment on a girl’s character bring down the valid point that she’s trying to make? These are perhaps the same kind of people who would blame the victim in a rape case, “Oh, but she was out late at night.”

In the recent JNU protest, a Haryana BJP leader found it important to stress that the female protestors at JNU were worse than prostitutes. Connecting the dots, who are these self-proclaimed moral police and protectors? And what is the supposed ‘Indian culture’ that one must follow to be safe and survive in this country?

1363362893_NID

(This post was first translated in Gujarati and published in City Bhaskar, Ahmedabad in the 21 Feb 2016 edition. Liked it? Hated it? Let me know! Comment here or get in touch at rtnair91gmail.com)

The Other Angle: Pee Story Part 1

It was 2PM in the afternoon and my bladder was about to burst. Initially, it was awkward to go and ask the driver to stop. We have always been taught to practice restraint when it comes to speaking about pee, poop, period, sex and rape; and even when it isn’t taught, there’s always some level of awkwardness that stays. So I practiced restraint and the fact that it was an AC bus was aggravating the situation. When it got uncontrollable, I walked up to him and stood there until he stops. It seemed like a relief but not for too long. Two-three women followed me and we entered with our noses covered only to discover a small cubicle, open to the sky with three open pee urinals and one doorless Indian latrine, full of shit and two blood stained pads. There was a bucket but there was no water. I had to do my thing.

 

This is a pee story and it doesn’t matter what place am I talking about. No city or state in our country can take pride for their toilets. Barring few political slogans, sanitation has never been a part of our idea of development. For a long time, I used to feel that ‘pay and use toilets’ are ultimate solutions for cleaner toilets for women. I was being selfish. A public toilet is such a basic necessity. It needs to be free. Clean toilets are just guilty dreams when you know so many women have to venture out in the open.

 

In 2011, when a woman from Mumbai, Mumtaz Shaikh started ‘Right to Pee’, a campaign to have more toilets for women, many people laughed, especially men. Through her long battle, she got the Indian government to set aside 50 million to build female toilets in Mumbai. In last one year, they built 96 free-to-use public toilets and it is growing.

 

How many times have you found a public toilet when you really needed one? Isn’t it about time for Ahmedabad, Gujarat to have a Right to Pee campaign of their own?

 

indian_toilet_best

 

(This post was first translated in Gujarati and published in City Bhaskar, Ahmedabad in the 14 Feb 2016 edition. Liked it? Hated it? Let me know! Comment here or get in touch at rtnair91gmail.com)